vita activa
“The endlessness of the laboring process is guaranteed by the ever-recurrent needs of consumption; the endlessness of production can be assured only if its products lose their use character and become more and more objects of consumption, or if, to put it another way, the rate of use is so tremendously accelerated that the objective difference between use and consumption, between the relative durability of use objects and the swift coming and going of consumer goods, dwindles to insignificance.”
Werk wordt gereduceert tot arbeid, en actie tot werk
Volgens Arendt hebben werk, arbeid en actie alle drie een uitgesproken rol in een evenwichtig vita activa. Maar de moderniteit vervaagt de grenzen er tussen.
werk wordt arbeid
Op veel manieren is werk tegenwoordig gereduceerd tot arbeid. Er worden steeds meer onderdeeltjes gemaakt voor producten die snel te consumeren zijn en daarna weer een nieuwe versie nodig hebben. Er worden geen hele objecten gemaakt die en generatie mee gaan. De inspanningen van de arbeider creëren zelden iets nieuws of duurzaams, of echt bruikbaars, maar de zelfde taak wordt over en over gedaan om de markt te blijven verzadigen met gadgets, kleding, prullaria, informatie, en entertainment. Geproduceerd om te worden geconsumeerd en daarna weggeworpen. Werken is teruggevallen tot een circulaire tijd ipv een lineaire. We werken om in leven te blijven. Dus werk is arbeid geworden.
actie wordt een werk-taak
Niet langer ontwikkelen we onszelf spontaan en uit nieuwsgierigheid, maar onze activiteiten zijn steeds meer berekenend, doel gericht, efficiënt, en zoals de economen het noemen: nutswaarde georiënteerd. Kijk maar naar de gigantische economie die is ontstaan van zelfhulp boeken, voedingssupplementen, retraites, zelfontplooiingscursussen en influcencer goeroe’s. Terwijl mensen steeds meer gefragmenteerd worden in data punten die bijgehouden dienen te worden en tegelijk te beïnvloeden zijn. Arendt zegt dat als we werkelijk betekenisvolle levens willen dat we ruimte moeten maken voor de originele actie, en niet louter berekening. Helaas worden tegenwoordig vooral de waardes uit de vita active die het meest toevoegen aan betekenis vooral overschaduwd door de waardes die juist de nadruk leggen op de activiteiten die het minste aan betekenis toe te voegen hebben. Denk aan maatschappelijke status, vermogen, lichaamscultuur, grind cultuur, clout over peers, em een zuivere focus op de zelf, de ego.
We zitten dus vast in een alsmaar accelererende cyclus van arbeid en consumptie. We zijn geworden tot uitgeputte tandwielen in een alles vermorzelende machine, met geen ander uitzicht. Vrije actie is vervangen door instrumentatie, betekenis is vervangen door productiviteit.
Ik denk dat dit allemaal leidt tot een ontzettend zieke samenleving, met aan de ene kant mensen die heel veel bezig zijn met ‘het maken’, en dat leidt tot een absurde obsessie met *de grind, en het fulltime posten op TikTok en Insta. Aan de andere kan mensen die steeds depressiever zijn, en letterlijk opgebrand worden door het systeem. Tegelijkertijd komen steeds meer mensen klem te zitten: woningen zijn onbetaalbaar, inkomens niet langer toereikend voor een vol en eerlijk leven, er is geen energie en tijd meer voor vrijwilligers werk of samenkomen met vrienden of buren. Terwijl de rijken in de wereld rijker en rijker worden, precies zoals de neo-liberale voorgangers het bedoelt hebben. De alles verslindende economische wereld orde die ingang is geschoten door Thatcher en Reagen, en ook in Nederland vakkundig door Lubbers en Kok aan de man gebracht.
Wij blijven zitten met een totaal kapotte maatschappij, met wantrouwende uitgeputte mensen, met rijk worden als hoogst haalbare doel in het leven, met politieke beïnvloeding door miljardairs, met een opgekochte uitgeklede media, met een groeiende klimaatcrisis, en binnenkort zonder schoon drinkwater.
Maar we hebben gelukkig allemaal (tenminste in het globale noorden), een smartphone om de hele dag op te doomscrollen. Om ons maar af te blijven leiden van het gebrek aan een vita activa.