oldskool blog

volgens mij houden boeren helemaal niet van het land

Als je echt van het land houdt dat jij in beheer hebt, waar je vee op graast en gewassen op verbouwt, dan zou je er wel wat beter voor zorgen. Als je echt van de streek houdt waar je woont, en van de geschiedenis die er aan vooraf is gegaan, dan ga je daar wat zuiniger mee om. Als je je bedrijf wilt overdragen aan de volgende generatie, en als je trots bent om boer te zijn, dan doe je dat toch door het land beter achter te laten dan hoe jij het hebt aangetroffen?

 

IMG_1604

 

Waarom zorgen zoveel boeren dan zo slecht voor het land? Er is een gigantsche afname van biodiversiteit, de populaties van wilde dieren en planten zijn wereldwijd in de afgelopen vijftig jaar gemiddeld met 73% afgenomen! Dat heeft grote gevolgen voor de kwaliteit van ons eten, voor ons drinkwater, voor het landschap en voor iedereen. Een aanzienlijk deel van deze afname is te wijten aan agrariërs en de manier waarop zij met hun land omgaan.

 

 

De problemen

Waterpeil

Door het verlagen van het grondwaterpeil (om eerder te kunnen maaien) verzakken in Nederland de huizen en trekken insecten en wormen dieper de grond in waardoor ze minder bereikbaar zijn voor vogels. Bovendien is in de zomer in tijden van droogte minder water beschikbaar omdat we dat water in de winter hebben weggepompt.

Mest

Doordat we in Nederland een gigantische veestapel hebben zitten we opgezadeld met een mestoverschot. Hierdoor komt er teveel stikstof vrij en die zorgt er onderandere voor dat planten die hard groeien op meer stikstof gaan overwoekeren en andere soorten het afleggen. Hierdoor neemt de biodiversiteit enorm af. Er onstaat dus een vergrassing van Heide, verzuring van de bodem, afname diversiteit en schade aan de Natura-2000 gebieden.

De productie van kunstmest is enorm energie intensief, dat is zonde van de energie die we in een klimaatcrisis dringend voor andere dingen moeten inzetten. Bij kunstmest gebruik zijn er overigens dezelfde problemen als voor gewone mest. Overtollige mest vloeit af in het oppervlakte water, teveel stikstof, en een verslechtering van het bodemleven. Door rotatie van gewassen, stroken teelt, groen bemesters en betere irrigatie kan een groot deel van het kunstmest gebruik worden afgeschaald.

 

IMG_1602

 

Maaien Maaien Maaien

Als er meer koeien in de stal staan, omdat het bedrijfsplan anders niet kloppend te maken is, dan moet er ook meer gras geoogst worden. Dus door zo vroeg en vaak mogelijk te maaien heeft de boer meer kuilgras liggen en hoeft er minder extern voer te worden ingekocht. Maar hierdoor is er minder beschutting voor kuiken en kleine dieren, worden insecten weggemaaid en kunnen er geen kruiden en bloemen groeien.

Gif

In vrijwel alle landen is er een stijging te zien in de hoeveelheid giftige pesticiden die gebruikt worden. Deze pesticiden maken niet alleen schimmels en insecten dood, waardoor de biodiversiteit afneemt en de bodemkwaliteit verslechtert, een deel ervan komt ook in het water terecht. En via het water, de oogst en de bodem komt het gif ook tercht bij dieren en mensen. Boeren zijn overigens zelf de groep mensen die het hoogste risico loopt hierdoor, de boeren die pesticiden gebruiken lopen een veel hoger risico op Parkinson. Maar ook kinderen ontkomen niet aan deze ramp, een op de twaalf Nederlandse kinderen is blootgesteld aan een hoge mate van vervuiling door pesticiden. Ken je die lekkere bakjes snoepgroente in de supermarkt? Zo’n bakje die je lekker mee kan nemen als je onderweg bent om aan je kinderen te geven? Vol met gif, te veel gif. Er zitten tot wel zeven soorten bestrijdingsmiddelen in een niet-biologische appel, en dat kan flinke gevolgen hebben voor de gezondheid van mensen en vooral kinderen. Veel stoffen zijn hormoonverstorend en een lage blootstelling op jonge leeftijd kan gevolgen hebben. En dan nog het meest schrikbarende vind ik, pesticiden worden afzonderlijk op risico getest. Maar of ze in combinatie gevaar opleveren voor gezondheid of milieu, wordt niet getest. Per stuk zou één van de pesticiden in een appel best veilig kunnen zijn, maar of ze dat allemaal samen zijn wordt niet getest. En de cumulatieve opbouw van alle groente en fruit die je op een dag eet wordt ook niet meegenomen.

Een zichtbaar voorbeeld van hoe achteloos boeren met het land omgaan is het jaarlijks plat spuiten van de overgebleven gewassen van het vorige jaar met glyphosaat. Als je langs fietst of rijdt zie je een doodgespoten geel/bruin veld.

 

IMG_1601

 

Groot, groter, grootst

Door intensivering en schaalvergroting van de akkerbouw en veeteelt wordt er vaker geploegd en gemaaid, hierdoor wordt het bodemleven verstoord en ontstaat er bodem verdichting. Dat effect wordt nog eens versterkt doordat tractors en lanbouwvoertuigen steeds groter en zwaarder worden. Bodemverdichting is slecht voor de algehele bodem kwaliteit, de groeikracht van planten maar ook voor de opname van water in die bodem. De ruilverkaveling die heeft plaatsgemaakt heeft veel akkerranden, struweeel, slootjes en gekke hoekjes laten verdwijnen. Allemaal in de naam van efficientie, maar we zijn vergeten stil te staan bij wat er verloren ging.

Sloten

Dit ontluisterende artikel van de Volkskrant laat zien dat er in Nederland de afgelopen jaren tien duizenden sloten zijn dichtgegooid. Zonder sloot is het makkelijker rijden over het land, kan er meer gras geoogst worden en hoeft de boer de sloot niet te onderhouden. Sloten zijn bedoeld om overtollig water op te vangen in natte tijden en een buffer te zijn in droge tijden. En zoals de Volkskrant schrijft: ‘ Veel plant- en diersoorten komen alleen voor in het grensgebied tussen gras en water. Zonder sloten verliezen oer-Hollandse landschappen hun karakter.’ Dat oer-Hollandse landschap waar boeren zo trots op zouden zijn.

Struweel

Van oudsher vormden bosjes, heggen, houtsingels, houtwallen, bomen en struiken een kenmerkend onderdeel van het agrarische landschap. Maar door ruilverkaveling en schrikdraad zijn deze voor een groot deel allemaal weggehaald. Veldstruweel biedt broed-, schuil- en foerageergelegenheid voor diverse soorten akkervogels van halfopen landschappen. Ze zijn dus essentieël voor het floreren van deze vogel soorten.

 

IMG_1600

In Nederland kwamen van oudsher ontzettend veel weidevogels voor zoals de grutto, kemphaan, kievit, scholekster, tureluur, watersnip en wulp, de kuifeend, slobeend en zomertaling, en de gele kwikstaart, graspieper en veldleeuwerik. Van al deze vogels zijn de aantallen schrikbarend hard afgenomen en staan sommige al op de rode lijst.

 

IMG_1597

—

Trots verdriet

Hoe kan een boer die vroeger al deze prachtige vogels op zijn land zag fourageren en broeden niet verdrietig worden van de stilte die er nu heerst over dat veld, wetende dat zijn kinderen al deze weidevogels nauwelijks meer zullen zien. Dat zijn manier van land bewerken en beheren zorgt voor een ramp in de biodiversiteit, dat de kwaliteit van water erbarmelijk is, dat het gif overal in terecht komt en dat het land er dan ook nog eens schraal en leeg bij staat. Pak eens een fotoboek van een opa-boer erbij, en kijk hoe het land er uit zag nog geen 60 jaar geleden. Je hoeft echt niet terug naar paard en wagen of os en ploeg om te zien hoe het vroeger op sommige manieren echt beter ging. Als je echt trots bent op de boer, wees dan trots op alles wat het land te bieden heeft in al zijn weelde, voor alle planten, dieren en insecten.

 

image veldleeuwerik

 

Hoe dan wel?

Urgenda heeft dat op een hele inzichtelijke en mooie manier uitgewerkt.